Ewa Jaźwińska Fajanse z Pacykowa [katalog wystawy]

Katalog prezentujący 62 obiekty z Pacykowa.

Pacyków  (1912–1939) - Wytwórnia fajansu i terrakoty w Pacykowie została założona w 1912 roku przez Aleksandra Rogalę‑Lewickiego, właściciela sklepu z porcelaną i fajansem we Lwowie. Początkowo działała pod nazwą Erste Galizische Terrakota und Fayence Fabrik, którą wkrótce zmieniono na Pierwszą Galicyjską Fabrykę Artystycznych Fajansów i Terracotty Pacyków. W pierwszym okresie działalności zatrudniano rzemieślników pochodzenia austriackiego, czeskiego i polskiego, co nadawało zakładowi charakter międzynarodowego ośrodka ceramicznego.

Już w pierwszych latach istnienia wyroby z Pacykowa prezentowano na ważnych wystawach: Kijów (1913), Lipsk (1913) i Lwów (1914). O wysoki poziom artystyczny produkcji dbał dyrektor fabryki Stanisław Czapek, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu, który nie tylko nadzorował proces technologiczny, lecz także sam projektował część modeli wdrażanych do produkcji. Działania wojenne lat 1914–1918 doprowadziły do poważnej dewastacji zakładu. Do 1921 roku fabryka stosowała sygnaturę z herbem Rogala oraz francuskim napisem Pologne Pacyków St Galicie.

Po włączeniu Galicji Wschodniej do odrodzonej Polski (1919) zakład odbudowano i zmodernizowano. W latach 1912–1939 wytwórnia produkowała popularne wyroby fajansowe w stylu art déco, projektowane przez czołowych lwowskich rzeźbiarzy: Lunę Drexlerównę, Antoniego Popiela, Władysława Gruberskiego, Ignacego E. Blaschkego, Władysława Adamiaka. Wśród modeli dominowały figurki dam w modzie międzywojennej, zwierząt, postaci w strojach ludowych oraz różnorodne kompozycje rodzajowe.

W 1924 roku wytwórnia przyjęła nazwę Fabryka Fajansu w Pacykowie, a jej kierownictwo objął Wilhelm Tomasch, który w latach 1924–1929 był autorem większości modeli wdrażanych do produkcji. Po śmierci założyciela, Aleksandra Lewickiego, w 1935 roku fabrykę przejął jego syn, również Aleksander.

Sygnatury stosowane w okresie międzywojennym były zróżnicowane:

1921–1929 — litera P w trójkącie lub owalu, flankowana porożem i rogiem, z napisem Pacyków,
1929–1939 — czarna lub szarozielona litera P w trójkącie lub owalu, również z porożem i rogiem oraz napisem Pacyków.

Do 1938 roku wyroby z Pacykowa były regularnie prezentowane w specjalnym pawilonie na Targach Wschodnich we Lwowie, co świadczy o ich znaczeniu w polskiej sztuce użytkowej i rzemiośle artystycznym.

Fabryka zakończyła działalność wraz z wybuchem II wojny światowej i zajęciem Małopolski Wschodniej przez ZSRR.