DOSTOJEWSKI FIODOR Dziennik pisarza, t. 1-3

Dziennik pisarza Fiodora Dostojewskiego (1821-1881) - , w polskim wydaniu PIW z 1982 roku, jest jednym z najbardziej niezwykłych dokumentów literackich XIX wieku. To dzieło, które wymyka się prostym klasyfikacjom: nie jest ani powieścią, ani zbiorem esejów, ani publicystyką w ścisłym sensie. Jest raczej intymnym laboratorium myśli, w którym Dostojewski — już jako pisarz dojrzały, świadomy swojej pozycji i odpowiedzialności — komentuje świat, politykę, moralność, religię i kondycję człowieka z pasją, która nie traci aktualności.

Wydanie PIW z 1982 roku ma szczególną wartość historyczną: ukazało się w Polsce w czasie, gdy refleksja nad wolnością, duchowością i odpowiedzialnością jednostki nabierała wyjątkowego znaczenia. Lektura Dziennika w takim kontekście pozwalała dostrzec, jak mocno Dostojewski wyprzedzał swoją epokę — jego diagnozy dotyczące kryzysu moralnego, konfliktów społecznych czy duchowego zagubienia brzmią zaskakująco współcześnie.

Najbardziej fascynujące w Dzienniku pisarza jest to, że Dostojewski nie występuje tu wyłącznie jako autor wielkich powieści, lecz jako publiczny myśliciel, który nie boi się zajmować stanowiska. Jego teksty są pełne emocji, czasem gwałtowne, czasem kontrowersyjne, ale zawsze głęboko zakorzenione w przekonaniu, że literatura ma obowiązek uczestniczyć w życiu społecznym. Dostojewski traktuje pisarstwo jako formę służby — narzędzie, które pozwala dotrzeć do prawdy o człowieku, nawet jeśli jest ona bolesna.

W Dzienniku szczególnie wyraźnie widać jego obsesyjne zainteresowanie psychologią moralną. Autor analizuje motywy ludzkich działań, zastanawia się nad naturą winy, odpowiedzialności i wolności. To właśnie tutaj pojawiają się zalążki idei, które później rozwinie w Braciach Karamazow czy Biesach. Dziennik jest więc nie tylko świadectwem epoki, lecz także kluczem do zrozumienia jego wielkich powieści.

Wydanie PIW z 1982 roku podkreśla również publicystyczny temperament Dostojewskiego. Jego komentarze dotyczące polityki europejskiej, stosunków rosyjsko‑zachodnich czy roli religii są ostre, niekiedy prowokacyjne, ale zawsze intelektualnie pobudzające. To pisarz, który nie boi się ryzyka — ani literackiego, ani ideowego.

Ostatecznie Dziennik pisarza jest dziełem, które pozwala zobaczyć Dostojewskiego w pełnym świetle: nie tylko jako autora wielkich powieści, lecz jako człowieka głęboko zaangażowanego w sprawy świata. To książka, która wciąga, niepokoi i inspiruje — i która w polskim wydaniu PIW z 1982 roku nabiera dodatkowego, historycznego rezonansu.

Tytuły wybranych rozdziałów z trzech tomów :

Artykuły o literaturze rosyjskiej

Artykuły polityczne (1873-1874)

Dziennik pisarza 1873

Dziennik pisarza 1876

Dziennik pisarza 1877

Dziennik pisarza 1880

Dziennik pisarza 1881

Przypisy.