MARKS KAROL Kapitał t. 1 [część 1 i 2 ]

Kapitał: krytyka ekonomii politycznej (tytuł oryg. Das Kapital. Kritik der politischen Oekonomie)

Część I - Proces wytwarzania kapitału, Część II - Proces wytwarzania kapitału

Główne dzieło Karola Marksa, w którym dał wykład podstaw swych poglądów ekonomicznych i zaznaczył główne rysy krytyki współczesnego mu społeczeństwa oraz kapitalistycznego sposobu produkcji i jego następstw.

To intelektualny fundament krytyki kapitalizmu, w którym Marks rozbiera na czynniki pierwsze mechanizmy produkcji, wartości i wyzysku, pokazując, że logika akumulacji kapitału nie jest naturalnym porządkiem świata, lecz historycznie ukształtowaną formą dominacji.

Marks zaczyna od analizy towaru – podstawowej jednostki kapitalizmu – pokazując, że jego pozorna prostota kryje w sobie złożoną relację między wartością użytkową a wartością wymienną. To właśnie w tej różnicy rodzi się fetyszyzm towarowy: zjawisko, w którym społeczne relacje między ludźmi zostają ukryte pod maską relacji między rzeczami. Towary zaczynają „żyć własnym życiem”, a ludzie stają się jedynie ich wykonawcami.

W części drugiej Marks przechodzi do analizy procesu pracy i procesu wytwarzania wartości dodatkowej. To tutaj pojawia się jego najbardziej wpływowa teza: że kapitalizm opiera się na systematycznym zawłaszczaniu nadwyżki pracy robotnika. Praca żywa zostaje podporządkowana pracy uprzedmiotowionej, a robotnik – choć formalnie wolny – jest zmuszony sprzedawać swoją siłę roboczą, ponieważ nie posiada środków produkcji. W ten sposób wolność staje się paradoksalna: jest wolnością do podporządkowania się mechanizmowi, który nieustannie przekształca ludzką energię w kapitał.

Marks pokazuje również, że kapitalizm nie jest neutralnym systemem ekonomicznym, lecz dynamiczną strukturą, która nieustannie dąży do rozszerzania produkcji, zwiększania wydajności i intensyfikacji pracy. Logika akumulacji wymusza techniczne innowacje, reorganizację zakładów, wydłużanie dnia pracy i dyscyplinowanie robotników. W ten sposób rozwój gospodarczy nie jest procesem harmonijnym, lecz pełnym napięć i sprzeczności, które ujawniają się w kryzysach, pauperyzacji i konfliktach klasowych.

Pierwszy tom Kapitału jest więc nie tylko analizą ekonomiczną, lecz także filozoficzną diagnozą nowoczesności. Marks odsłania mechanizmy, które sprawiają, że kapitalizm jawi się jako naturalny i nieuchronny, choć w rzeczywistości jest historycznym tworem, opartym na określonych stosunkach władzy. Jego krytyka pozostaje aktualna, ponieważ dotyka samego rdzenia współczesnego świata: relacji między pracą, własnością, technologią i władzą ekonomiczną. Kapitał nie jest jedynie książką o XIX wieku – jest próbą zrozumienia logiki, która wciąż kształtuje nasze życie.

Pierwszy tom wydany został w Hamburgu, w 1867 roku. Marks planował wydanie kolejnych tomów Kapitału, lecz nie pozwoliła mu na to choroba.

Drugi i trzeci tom dzieła zostały opracowane na podstawie pozostawionych przez Marksa notatek oraz wydane już po śmierci autora przez Fryderyka Engelsa, co warte zaznaczenia, pod nazwiskiem Marksa. Ukazanie się drugiego i trzeciego tomu nastąpiło odpowiednio w latach 1885 oraz 1894.