BANAŚ PAWEŁ Szkło Huty „Niemen” [monografia]

Monografia na temat działalności Huty "Niemen". Omówienie i prezentacja wielkoseryjnych wyrobów ze szkła prasowanego, szlifowanego, reprodukcje katalogów i cenników.

Huta Szkła „Niemen” działa nieprzerwanie od 1883 roku, kiedy Zenon Łęski założył pierwszą hutę szkła butelkowego w Ustroniu koło Nowogródka . W kolejnych latach — po rozbudowie, przejęciach i przeniesieniu zakładu do Brzozówki — huta rozwijała się dynamicznie, a w 1923 roku została przekształcona w spółkę akcyjną i pod nazwą Huty Szklane Juliusza Stolle Niemen S.A. działała aż do wybuchu II wojny światowej . Po wojnie kontynuowała produkcję jako zakład państwowy, a jej wyroby były prezentowane m.in. na wystawach w 1948 i na EXPO 58 w Brukseli.

Huta funkcjonuje do dziś, choć współczesna produkcja nie dorównuje jakości i renomie wyrobów z okresu międzywojennego, które pozostają najbardziej cenione na rynku kolekcjonerskim.

Najważniejsze wzory art déco Huty Szkła „Niemen” wyróżniają się tym, że łączą geometryczną dyscyplinę stylu z charakterystyczną dla zakładu masywnością form i wyraźnym modelowaniem światła na szkle. W latach 20. i 30. XX wieku huta stworzyła serię naczyń, pater, wazonów i karafek o mocnych, rytmicznych podziałach, często opartych na pionowych żłobieniach, schodkowych profilach i fasetowanych powierzchniach, które pięknie łamały światło. Wzory te były projektowane z myślą o produkcji prasowanej, dlatego ich estetyka opierała się na klarownych, powtarzalnych modułach, nadających przedmiotom monumentalny, niemal architektoniczny charakter.

Do najbardziej rozpoznawalnych należą wazony o cylindrycznych lub lekko stożkowych sylwetkach, dekorowane głębokimi reliefami geometrycznymi, roślinnymi lub abstrakcyjnymi, które wpisują się w międzynarodowy idiom art déco, a jednocześnie zachowują lokalną surowość i prostotę. Charakterystyczne są także zestawy stołowe z grubego, transparentnego szkła, w których ornament staje się integralną częścią konstrukcji, a nie dodatkiem. Wzory „Niemenu” z tego okresu są dziś cenione za swoją elegancję, funkcjonalność i wyrazistą formę, stanowiąc ważny rozdział w historii środkowoeuropejskiego designu szklarskiego.